ارزیابی اثرات اجرای طرح هادی بر توسعه کالبدی سکونتگاه های روستایی بخش مرکزی شهرستان رشت

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران

2 استادیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران

چکیده

امروزه طرح هادی روستایی مهمترین ابزار مدیریت توسعه روستایی در ایران است که عمدتاً جنبه­ های کالبدی روستاها را بیشتر از جنبه­ های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مورد توجه قرار می­ دهد به طوریکه بخش عمده قابل اجرا این طرح­ ها نیز جنبه کالبدی دارد. ساختار کالبدی روستاها که در طول زمان و بنا بر مقتضیات گوناگون اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شکل گرفته­ اند با اجرای طرح هادی روستایی و احداث ساخت و سازهای جدید، خانه­ های بادوام، تعریض معابر­، ایجاد پارک و فضای سبز، ایجاد کاربری­ های مورد نیاز از قبیل آموزشی، درمانی، نظامی و انتظامی و ... متحول شده و سبب رونق نسبی و افزایش حس امنیت در روستاییان می­گردد. هدف از این مطالعه بررسی اثرات طرح های هادی روستایی بر توسعه کالبدی روستاها می­باشد. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی است و برای گردآوری اطلاعات از روش­های میدانی و اسنادی استفاده شده و بر اساس آن و با توجه به جامعه آماری (8251 نفر)، حجم نمونه بر اساس فرمول شارپ - کوکران 368 نفر بوده است که به روش نمونه­ گیری تصادفی در بین روستاهای مورد مطالعه توزیع شده است. یافته­ های پژوهش نشان می­دهد بیشترین اثر گذاری طرح­ های هادی بر نظارت بر نحوه ساخت و ساز و بهسازی و مقاوم سازی مساکن روستایی (متغیر مسکن) و سپس بر تسهیل عبور و مرور در معابر روستایی (متغیر معابر) بوده و در سایر متغیرها، بهداشت محیط و کاربری اراضی توفیق چندانی حاصل نشده و تنها عملکرد مطلوبی در جمع آوری زباله و نحوه توزیع و مکانیابی مناسب خدمات دیده می­شود. به طور کل می­توان گفت طرح هادی بر توسعه کالبدی روستا مؤثر بوده ولی میزان این تأثیر در ابعاد و مکان­های مختلف، متفاوت است و این نشانگر ضعف این طرح در مرحله تهیه و یا اجرا می ­باشد که البته تخصیص اعتبارات کافی، جلب رضایت و در نتیجه مشارکت روستاییان، گسترش فرهنگ روستا و روستانشینی، حفظ کاربری اراضی به خصوص اراضی کشاورزی، رعایت اصول ساخت مسکن، رعایت ضوابط و حرایم مربوط به راههای موجود روستا، حفظ محیط زیست روستا جهت افزایش میزان تأثیر گذاری پیشنهاد می­ گردد.

کلیدواژه‌ها


1. احمدی، محمد رضا، 1375، برنامه­ریزی روستایی بر پایه توسعه روستایی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

2. آسایش، حسین، 1375، اصول و روش­های برنامه­ریزی روستایی، انتشارات پیام نور، تهران.

3. آسایش، حسین، 1385، برنامه­ریزی روستایی ایران،چاپ هفتم، انتشارات پیام نور، تهران.

4. آمار، تیمور و صمیمی­شارمی، رضا، 1388، ارزشیابی اثرات کالبدی اجرای طرح­های هادی روستایی (مطالعه موردی رشت - بخش خمام)، فصلنامه مسکن و محیط روستا، دوره 28، شماره 127، صص 55-44.

5. بحرینی، حسین،1370، مفهوم و مشخصات طرح­ریزی کالبدی، مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین­المللی طرح­ریزی کالبدی (ملی و منطقه­ای)، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

6. پاپلی­یزدی، محمد حسین  و ابراهیمی، محمد امیر، 1386، نظریه­های توسعه روستایی، چاپ سوم، انتشارات سمت، تهران.

7. ترکاشوند، احمد، مظفر، حسینی و سلیمانی، سرمدی، 1388، ارزیابی اثرات اجرای طرح­های هادی بر مناطق و محیط روستایی، مجله علوم محیطی، دوره 5، شمارۀ 3، صص 32-11.

8. تقی­لو، علی­اکبر، خسروبیگی، رضا و خدایی، یوسف، 1388، ارزیابی طرح­های هادی روستایی در ابعاد کالبدی، اجتماعی و اقتصادی از دیدگاه روستاییان (مطالعه موردی: شهرستان کمیجان، استان مرکزی)، اولین کنفرانس ملی مسکن و توسعه کالبدی روستا، زاهدان.

9. چراغی، مهدی، محمدی یگانه، بهروز و نباتی، عباس،1391، تبیین اثرات اجرای طرح هادی بر بهبود کیفیت زندگی در نواحی روستایی (مطالعه موردی: دهستان کرانی شهرستان بیجار)، فصلنامه مسکن و محیط روستا، دوره 31، شماره 139، صص 115-99.

10. حسامیان، فرخ و دیگران،1363، شهرنشینی در ایران، موسسه انتشارات آگاه، تهران.

11. حق پناه، مریم و دهقانی، مرجان، 1388، بررسی اثرات کالبدی اجرای طرح­های هادی روستایی، اولین کنفرانس ملی مسکن و توسعه کالبدی روستا، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدن.

12. رضوانی، محمدرضا، 1379، برنامه­ریزی توسعه و عمران روستایی در ایران: از فکر تا عمل،ارزشیابی درباره محتوای و عملکرد برنامه­های توسعه در چند دهه اخیر، پژوهش­های جغرافیایی، شماره 39، صص77-65.

13. رضوانی، محمدرضا،1380، نگرشی بر نظام برنامه­ریزی توسعه روستایی در ایران، پژوهش­های جغرافیایی، شماره 41، صص 38-35.

14. سواری، مسلم، شیری، نعمت­الله و شعبانعلی فمی، حسین، 1392، تحلیل عوامل مرتبط با رضایتمندی روستاییان ازطرح هادی، فصلنامه مسکن و محیط روستا، دوره 32، شماره 142، 82-67.

15. عزیزپور، فرهاد و حسینی­حاصل، صدیقه، 1387، مروری بر روند تحولات کالبدی روستاهای کشور با تأکید بر طرح­هادی روستایی، فصلنامه مسکن و محیط روستا، دوره 27، شماره 123، 55-42.

16. عسگری، فهمیه، 1383، طرح هادی روستایی دشتی و ارزیابی طرح­های هادی بخش مرکزی شهرستان اصفهان، پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیای و برنامه­ریزی روستایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان.

17. عظیمی، نورالدین، مولایی هشتجین، نصرالله و علیزاده، علیرضا،1390، بررسی عوامل جغرافیایی موفقیت اجرای طرح­های هادی روستایی در شرق استان گیلان، فصلنامه چشم­انداز جغرافیایی (مطالعات انسانی)، سال ششم، شماره 16، صص 98-84.

18. عظیمی، نورالدین و جمشیدیان مجاور، مجید، 1384، بررسی اثرات کالبدی اجرای طرح­های هادی روستایی: مطالعه موردی: غرب گیلان، نشریه هنرهای زیبا، شماره 22، صص34-25.

19. عنابستانی، علی­اکبر، 1388، ارزیابی اثرات کالبدی اجرای طرح­های هادی روستایی(مطالعه موردی: روستاهای غرب خراسان رضوی)، اولین کنفرانس ملی مسکن و توسعه کالبدی روستا، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان.

20. عنابستانی، علی­اکبر، اکبری، محمد حسن،1391، ارزیابی طرح­های هادی و نقش آن در توسعه ی کالبدی روستا ازدیدگاه روستاییان (مطالعه­ی موردی: شهرستان جهرم)، پژوهش­های انسانی، دورۀ­ 44 ، شمارۀ­ 4، صص 110-93.

21. غلامرضایی، محمد علی، 1382، ارزشیابی عملکرد طرح هادی در روستاهای استان لرستان، پایان نامه کارشناسی ارشد توسعه روستایی، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی کرمانشاه.

22. مظفر، فرهنگ، حسینی، سید باقر، سلیمانی، محمد، ترکاشوند، عباس  و سرمدی علی­اکبر، 1387، ارزیابی اثرات اجرای طرح­های هادی بر محیط زیست روستاهای ایران، علوم محیطی سال پنجم، شماره سوم، صص 32-11.

23. معاونت برنامه­ریزی استانداری گیلان،1392، سالنامه آماری 1391 استان گیلان.