تحلیل تاثیر پدیده‌های جغرافیایی در توزیع فضایی سکونت‌گاههای عصر مفرغ (3000-1500 ق.م) اردبیل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشجوی دکتری باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 دانشجوی دکتری باستان شناسی-گرایش پیش از تاریخ، گروه باستان شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

مقاله حاضر درصدد است، براساس مطالعات باستان‌شناختی و جغرافیایی- که در استان اردبیل صورت گرفته است،- به بررسی تحلیلی نقش شرایط جغرافیایی و ساختارهای طبیعی در شکل‌گیری، توسعه و افول قلعه‌های پیش از تاریخی استان اردبیل بپردازد. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی– تحلیلی و با رویکردی میان‌رشته‌ای، با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای پردازش شده، مستندات تاریخی، بررسی‌های سیستماتیک میدانی و کاوش‌های باستان‌شناسی، در پی پاسخ به این پرسش است که الگوی سکونتگاه‌های هزاره سوم و دوم پ.م استان اردبیل چگونه بوده و عوامل جغرافیایی و طبیعی در این امر چگونه و تا چه حد تأثیرگذار بوده‌اند؟
نتایج تحقیق نشان می‌دهد، پدیده‌های جغرافیایی نقش بارزی در پراکنش فضایی، تعیین نوع کارکرد و میزان اهمیت قلعه‌های عصر مفرغ استان اردبیل داشته است. تحلیل پراکنش فضایی قلعه‌ها و برهم کنش‌های سیاسی- اقتصادی آن‌ها با یکدیگر، این فرضیه را به ذهن متبادر می‌سازد که الگوی حاکم بر تعاملات سیاسی- اقتصادی قلعه‌های استان اردبیل، قرابت نزدیکی با الگوی مکان مرکزی کریستالر دارد؛ به گونه‌ای که نظریه مکان مرکزی در این محدوده جغرافیایی قابل پیگیری است. براساس این الگو، قلعه خسرو، قلعه مرکزی بوده و در پیرامون آن قلعه‌‌های کوچکتری مانند زینو، شیندیر شامی، کیچیک یوردی، شیطان داشی و ... قلعه‌های اقماری آن بوده‌اند. از جمله مشخصه‌های ظاهری قلعه مرکزی (قلعه خسرو)، وسعت زیاد محوطه و قرار داشتن یک گورستان بزرگ در کنار آن می‌باشد. از مشخصه‌های اصلی قلعه‌های اقماری نیز می‌توان به وسعت کم، پراکندگی در اطراف قلعه مرکزی با فواصل مشخص، محافظت از حدود و ثغور قلعه مرکزی و راههای ارتباطی اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


Alizadeh, A. (2007). Theory and practice in archeology. Tehran: Cultural Heritage Organization press. (In Persian)

Amir Ahmadi, A., Moali Ahari, N., & Ahmadi, T. (2013). Determination of areas of possible desertification of Ardebil Plain using GIS. Geography and Planning, 17 (46), 1-23. (In Persian)

Ammerman, A.J. (1981). Surveys and Archaeological Research. Annual Review of Anthropology,10(1), 63-88.

Ashmore, W. (2004). Social Archaeology of Landscape. in L. Meskell and R. W. Preucel (eds.). A Companion to social Archaeology, 255-271, Oxford: Blackwell.

Blake, E. (2004). Space, Spatiality, and Archaeology. in L. Meskell and R. W. Preucel (eds.). A Companion to social Archaeology. pp. 230-254, Oxford: Blackwell.

Bray, W. & Trump, D. (1984). The Penguin Dictionary of Archaeology. (1th Ed). London: Penguin Books.

Brooks, R.L. (1982). Events in the Archaeological Context and Archaeological Explanation. Current Anthropology,23(1), 67-75.

Burney, C.A. (1979). Meshkin Shar Survey. Iran, 8 (2), 1-71.

Butzer, K.W. (1980). Context in Archaeology: An Alternative Perspective. Journal of Field Archaeology, 7 (4), 417-422.

Dark, K. A. (2000). Theoretical Archaeology. K. R. Dark. Translate by Kamiar Abdi, Tehran: University press. (In Persian)

Earle, T.K. & Preucel, R.W. (1987). Processual Archaeology and the Radical Critique. Current Anthropology,28(4), 501-538.

Hejabri Nobari, A. (2004). The third preliminary report of Shahar Yeri site. Tehran: Archaeology Institute. (In Persian)

Ingraham, M.L. & Summers, G. (1979). Stelae and Settlements in the Meshkinhsahr plain Northeastern Azerbaijan. Iran. AMI,25(2), 68 - 102.

Johnson, G.A. (1977). Aspects of Regional Analysis in Archaeology. Annual Review of Anthropology,6, 479-508.

Kouchoukos, N. (2001). Satellite Images and Near Eastern Landscapes. Near Eastern Archaeology,64 (2), 80-91.

Leckebusch, J., & Green, A. (2000). Geographic Information System, in L. Ellis (ed.), Archaeological Method and Theory: An Encyclopedia. 244-258, New York & London: Garland Publishing Inc.

Metheny, K.B. (1996). Landscape Archaeology, in B. M. Fagan (ed.), The Oxford Companion to Archaeology. 210-227, Oxford: Oxford University Press..

Pourpirar, N. (2004). Twelve Centuries of Silence. Introduction vol 1. Tehran: Karang press. (In Persian)

Pourfaraj, A. (2007). The revision of Iron age in Northwestern Iran: case study Shahar yeri site in Ardabil region and its around fortresses. Ph.D thesis. Tehran: Tarbiat Modares University. (In Persian)

Rapp Jr., G.R. (2000). Geoarchaeology, in L. Ellis (ed.), Archaeological Method and Theory: An Encyclopedia. 237-244, New York & London: Garland Publishing Inc.

Rapp, G., & Christopher, H. (1998). Geoarchaeology: The Earth-Seience Approach to Archaeology in Terpretation. (2th Ed). London: Yale University Press.

Renfrew, C. (1978). Archaeology and the Earth Sciences in Geoarchaeology. (1th Ed). London: Wast View Press.

Rezaloo, R. (2007a). The first preliminary report of Khanghah Gilavan cemetery. Tehran: Archaeology Institute. (In Persian)

Rezaloo, R. (2007b). The Emergence of complex society during the late bronze age in Southern region of Aras River: Case study Qalla Khosrow. Ph.D thesis, Tehran: Tarbiat Modares University (In Persian)

Rezaloo, R. (2008a). The second preliminary report of Khanghah Gilavan cemetery. Tehran: Archaeology Institute. (In Persian)

Rezaloo, R. (2008b). A review on the Bronze age of Northwestern Iran based on the new evidence of Ardabil province. Journal of science and technology, 1 & 2, 168-188. (In Persian)

Rezaloo, R. (2009). The third preliminary report of Khanghah Gilavan cemetery. Tehran: Archaeology Institute. (In Persian)

Rezaloo, R. (2010). The fourth preliminary report of Khanghah Gilavan cemetery. Tehran: Archaeology Institute. (In Persian)

Rezaloo, R. (2012). Parthian Burials at Khaneghah Gilvan Cemetery in Ardabil Province. The International Journal of Humanities. 19 (1), 101-112. (In Persian)

Rezaloo, R. (2015).  Study of Iron Age Burials Ceramics at Khanghah Gilvan Cemetery in Northwestern Iran. The International Journal of Humanities, 22 (1), 131-150. (In Persian)

Rezaloo, R., & Ayremlou, Y. (2014). The late Bronze age and Iron age I Cultures in Ardabil plain: Qalla Khosrow and peripheral castles. Archaeological research in Iran, 4 (6), 65-84. (In Persian)

Robin, C. (2002). Archaeological ethnographies: Social dynamics of outdoor space. Journal of Social Archaeology,2 (1), 159-172.

Shakuie, H. (2006). New perspectives on urban geography. Tehran: Samt press. (In Persian)

Shiee, E. (2006). Introduction to Urban Regional Planning Basics. Tehran. University of Science & Technology press. (In Persian)

Smith, T.A. (1998). Late Broze- early Iron Age fortresses of the Ararat and Shirak plains Armenia: Typological considerations. In Ancient civilizations from Scythia to Siber,5 (1), 1-25.

Taylor, T.F. (1987). Archaeology and the Norwegian Cultural Landscape. Current Anthropology,28 (2), 230-233.

Tiffany, J.A., & Abbotti, L.R. (1982). Site-Catchment Analysis: Applications to Iowa Archaeology. Journal of Field Archaeology,9(2), 313-322.

Wilkinson, T.J. (2004). The Archaeology of Landscape, in J.L. Bintliff (ed.), A Companion to Archaeology. 334-356, Oxford: Blackwell.