سنجش سطوح توسعه روستایی دهستان‌های شهرستان روانسر به روش TOPSIS*

نویسنده

استادیار دانشگاه پیام نور، گروه جغرافیا، ایران

چکیده

تمرکز شدید و نابرابری در توزیع امکانات و خدمات روستایی که معلول سیاست های تمرکز گرایی و رشد قطبی طی دهه­ های گذشته، موجب گردیده، مراکز روستایی شهرستان روانسر متناسب با امکانات و توان­ های محیطی، توسعه نیابند. بی شک روند توسعه آن­ها با مشکلاتی اساسی روبروست. بنا به ضرورت چنین شرایطی، نواحی روستایی شهرستان روانسر نیاز به مطالعات عمیق و جدی در زمینه شاخص­ های توسعه دارد. تا جایگاه روستاها در زمینه برخورداری از امکانات و خدمات روشن و کمبودها و نارسائی­ های خدماتی آن­ها مشخص گردد. در این راستا هدف کلی مقاله بررسی تعیین میزان توسعه یافتگی دهستان­ های شهرستان روانسر است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و موردی است. دراین تحقیق از 24 شاخص کمی و کیفی، بعد از وزن دهی به آن­ها با استفاده از روش آنتروپی شانون6 دهستان شهرستان روانسر را با روش TOPSIS خطی، درجه توسعه یافتگی آن­ها مشخص گردیده است. نتایج  کاربردی این پژوهش می­ تواند راهبردهایی زمینه شیوه تصمیم گیری، سیاست گذاری و برنامه ­ریزی­ های ناحیه­ ای دراختیار مسئولین اجرایی استان و شهرستان قرار دهد. نتایج پژوهش نشان می ­دهد فقدان خدمات و توزیع نابرابر آن، نه تنها نابرابری ­ها را شدت بخشیده بلکه روند مهاجرت­ ها را گسترش داده است. همچنین نتایج تحقیق نشان داد، 7 آبادی معادل4.9 درصد به عنوان  روستاهای برخوردار، 26.8 درصد از کل آبادی­ ها نیمه برخوردار و 68 درصد از آبادی ­ها غیر برخوردار می­ باشند. به منظور توانمند­سازی مراکز دهستان های تابعه شهرستان روانسر، اولویت اول در برنامه ­ریزی­ ها در بخش تأمین نیازهای زیستی مانند:آبسالم،مسکن مناسبات،توانمند سازی بخش کشاورزی  می ­تواندسطح درآمد روستایی ان را بالا برده و از روند مهاجرتی تا حد قابل توجهی کاهش دهد.

کلیدواژه‌ها


 1. آذر، عادل و غلامرضایی، داوود، 1385، رتبه بندی استان­های کشور با رویکرد تحلیل پوشش داده­ها (با بکارگیری شاخص­های توسعه انسانی)، فصل­نامه پژوهش­های اقتصادی ایران، سال هشتم، شماره 27، تهران.##
2. ابراهیم­زاده، عیسی و رئیس­پور، کوهزاد،1390، بررسی روند تغییرات درجه توسعه یافتگی مناطق روستایی سیستان و بلوچستان با بهره­گیری از تاکسونومی عددی طی ده­های 1385-1375، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 24، زاهدان.##
3. ابراهیم­زاده عیسی و شریفی­کیا، محمد، 1382، برنامه­ریزی و ساماندهی روستاهای پراکنده، مطالعه موردی دهستان کورین زاهدان، مجله جغرافیا و توسعه. شماره1، پژوهشکده علوم زمین و جغرافیا، زاهدان.##
 4. بهشتی، محمد باقر، 1381، توسعه اقتصادی ایران، انتشارات دانشگاه تبریز.#3
5. بهرامی، رحمت­الله و عطار، خلیل، 1390، تحلیلی بر درجه توسعه یافتگی شهرستان­های استان آذربایجان غربی، فصل­نامه چشم­انداز جغرافیایی، سال ششم، شماره شانزدهم، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت.##
6. پور محمدی، محمد­رضا و زالی، نادر، 1388، تحلیل نابرابری­های منطقه­ای و آینده نگاری توسعه،نشریهجغرافیا وبرنامه­ریزی، دانشگاه تبریز سال15، شماره32.##
 7. تودارو، مایکل، 1364، توسعه اقتصادی در جهان سوم، ترجمه غلامعلی فرجادی، تهران؛ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور.##
 8. حسینی، سیدیعقوب و اسکندری، آتوسا، 1379، رتبه بندی استان­های کشور از حیث برخورداری از شاخص­های اقتصادی و اجتماعی، مجله برنامه­ریزی و بودجه شماره49و50، تهران.##
9. حسین­زاده دلیر،کریم، 1383، برنامه­ریزی ناحیه­ای، انتشارات سمت، تهران.##
10. حکمت­­نیا حسن و موسوی، میرنجف، 1383، بررسی و تحلیل روند تغییرات سطوح توسعه و نابرابری­های    ناحیه­ای در استان یزد، مجله جغرافیا و توسعه، پژوهشکده علوم زمین و جغرافیا، زاهدان.##
11. خداپناه، کیومرث و بیک محمدی، حسن، 1388، ارزیابی و طبقه بندی مناطق روستایی بخش مرکزی شهرستان استان اردبیل براساس میزان برخورداری از شاخص­های توسعه، فصل­نامه فضای جغرافیای، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، سال نهم شماره26، اهر.##
12. رضوانی، محمد رضا، 1383، سنجش و تحلیل سطوح یافتگی نواحی روستایی شهرستان سنندج، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، شماره سوم. مشهد.##
13. زیاری،کرامت الله و همکاران، 1389، بررسی و رتبه بندی درجه توسعه یافتگی شهرستان­های استان خراسان رضوی با استفاده از تکنیک تاپسیس، فصل­نامه پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره72، تهران.##
14. زیاری، کرامت الله، 1378، اصول و روش­های برنامه­ریزی منطقه­ای، دانشگاه یزد.##
15. ضرابی اصغر و پریزادی، طاهر،1390، سطح بندی سکونتگاه­ها و تعیین مراکز عملکردی محلی (مطالعه موردی: دهستان صاحب شهرستان سقز)، فصل­نامه انجمن جغرافیای ایران، سال نهم، شماره28، تهران.##
16. صرافی، مظفر، 1377، مبانی برنامه­ریزی توسعه منطقه­ای، سازمان برنامه و بودجه.##
17. قنبری، یوسف و همکاران،1390، تحلیل سطوح برخورداری دهستان­های شهرستان اصفهان، فصل­نامه روستا و توسعه، سال چهردهم، شماره3، تهران.##
18. کلانتری، خلیل، 1377، شناسایی مناطق عقب مانده در ایران، فصل­نامه تحقیقات جغرافیایی، سال دوم، شماره23. تهران.##
19. کلانتری، خلیل، 1382، پردازش و تحلیل داده­ها در تحقیقات اجتماعی- اقتصادی، انتشارات شریف، تهران.##
20. محمدی و همکاران، 1391، بررسی سطح توسعه یافتگی شهرستان­های استان لرستان به تفکیک بخش­های مسکن، خدمات رفاهی- زیربنایی، کشاورزی و صنعت، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی سال دوازدهم، شماره25، تهران.##
21. مرکز آمار ایران، 1389، سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان کرمانشاه، تهران سازمان مدیریت و برنامه­ریزی.
22. معاونت برنامه­ریزی استانداری کرمانشاه، 1389، سالنامه آماری استان کرمانشاه.##
23. هیلهورست، ژوزف، 1370، برنامه­ریزی منطقه­ای (برداشت سیستمی)، مترجم سید غلامرضا شیرازیان و همکاران، سازمان برنامه و بودجه.##
24. Azadeh, A, .Ghaderi & S.F, Ebrahimipour V., 2007, An integrated PCA DEA framework for assessment and ranking of manufacturing systems based on equipment performance, Engineering Computations, 24(4): 347-372.##
25. Hilhorest, Gozeph., 1991, Region Planning, Translation of Qolam Reza Shiraziyan & et. Plan & Budget Department. Tehran.##